در پادکست چهارم رادیو فراهم (اولین شمارۀ فصل سیاست پولی) که به موضوع سیاستهای پولی اختصاص داشت، ابتدا به مرور تاریخچه بانک مرکزی پرداخته شد. پژوهشکده اصل، با مدیریت امیرعلی امیری (تحصیلکرده دانشگاه کلمبیا و بیزنس اسکول هاروارد، کارآفرین با تجربه در بازار ایران)، تأکید کرد که سیاست پولی با حکمرانی پیوند تنگاتنگی دارد و از عصر صفوی در ایران نظام مالی پیشرفتهای وجود داشته است.
در آن زمان، وزیر بزرگ با کمک ناظر بیوتات و خزانهدار کل، امور مالی را مدیریت میکرد، شامل بخشهایی مانند عوارض (سرمایهها)، مفرده (داراییهای شخصی)، توجیهات (پرداختهای مملکتی) و ارباب تحویل (سیاستهای دربار).
این ساختار، مشابه بانک مرکزی مدرن، اداره مرکزی و ولایتی داشت و نشان میدهد ایران پیشینهای غنی در سیاستهای پولی داشته، نه اینکه همه چیز از غرب وارد شده باشد.
امیری تاریخچه جهانی را نیز بررسی کرد: نخستین بانک مرکزی در سوئد (۱۶۶۸ میلادی) برای اعطای وامهای دولتی و تسویه تجاری، سپس انگلیس (۱۶۹۴) و فرانسه (۱۸۰۰) تحت ناپلئون برای تثبیت ارزش پول و کاهش تورم. در ایران، دوران قاجار با رقابت انگلیس و روسیه همراه بود و بانک شاهنشاهی (۱۸۸۹) تأسیس شد، اما بانک مرکزی رسمی در ۱۳۳۹ (پس از مصدق) شکل گرفت. سیاست پولی اساساً بر کنترل تورم، ارزش پول و نرخ بهره تمرکز دارد، با ابزارهایی مانند ذخایر بانکی و پایه پولی. برای قرنها، سیاست پولی محدود به ضرب سکه و چاپ پول بود، اما حالا نرخ بهره کلیدی است.
پژوهشکده اصل، با مثال سنگاپور، پیشنهاد کرد سیاستهای پولی بر پایه KPI (شاخصهای کلیدی عملکرد: مشخص، قابل سنجش، قابل تحقق، مرتبط و زماندار) بنا شود. نقاط قوت سنگاپور: شفافیت، پاسخگویی بالا و پیوند سنجهها با سیاستهای اجرایی؛ چالشها: فشار برای عددسازی و سختی سنجش حوزههای کیفی مانند رضایت اجتماعی. رادیو فراهم اعلام کرد که قسمت دوم به نظر کارشناسان اختصاص دارد و قسمت سوم به راهکارهای پژوهشکده.
رادیو فراهم به عنوان صدای پژوهشکده اصل، این مباحث را به زبان ساده برای عموم ارائه میدهد و هدف نهاییاش درک تاریخچه برای اصلاح سیاستهای پولی فعلی به سمت شفافیت و کارآمدی است.
تهیه و تنظیم: تحریریۀ اصل
مطلب مرتبط: ۱