در پادکست اول رادیو فراهم که به موضوع یارانهها اختصاص داشت، ابتدا به معرفی علی امیری، بنیانگذار پژوهشکده اصل، پرداخته شد. او کارآفرینی با تحصیلات اقتصاد و جامعهشناسی از دانشگاه کلمبیا و بیزنس اسکول هاروارد است که بیش از ۳۰ سال در ایران فعالیت کرده و در حوزههای الکترونیک، بانکداری و خودروسازی (همکاری با ولوو و فولکسواگن) تجربه دارد. پژوهشکدۀ اصل گردهمایی همفکرانی است که بر اصلاح پنج ابرچالش اقتصاد ایران تمرکز دارند: هدفمندی یارانهها، سیاستهای مالی، سیاستهای پولی، خصوصیسازی و دیوانسالاری.
امیری یارانه را توزیع ارزش افزوده جامعه (نفت، مالیات، تولید) تعریف کرد و تأکید نمود که میانگین جهانی آن ۳–۵٪ بودجه دولت است، اما در ایران بسیار بالاتر و عمدتاً مصرفی و همهگیر است. مشکل اصلی این است که دهکهای بالا ۱۱ برابر دهکهای پایین از یارانه بهره میبرند؛ مثلاً بنزین لیتری ۲ سنت (در برابر ۲ دلار جهانی) به ماشینداران ثروتمند سود میرساند، در حالی که فقرا بدون خودرو سهمی ندارند. یارانه صنعتی (مانند گاز ارزان پتروشیمی) نیز سود ۵۰٪+ ایجاد میکند که به سهامداران ثروتمند میرسد، نه جامعه.
این توزیع ناعادلانه نابرابری فاحش، کاهش سرمایه اجتماعی و فرصتسوزی (عدم ساخت جاده، مدرسه و آموزش) به همراه دارد. پژوهشکده اصل پیشنهاد میکند یارانه هدفمند و موقت باشد: حمایت از دهکهای پایین تا رشد درآمدی و خروج از چرخه فقر، یا تقویت صنایع خاص تا خودکفایی و صادرات. سنجش با KPI (خروجی رشد و بهرهوری) ضروری است و پنج ابرچالش باید همزمان اصلاح شوند.
رادیو فراهم به عنوان صدای پژوهشکده اصل، این مباحث را به زبان ساده برای عموم ارائه میدهد و در قسمتهای بعدی به نظر کارشناسان و راهکارهای عملی خواهد پرداخت. هدف نهایی: گذار از یارانه مصرفی به یارانه رشدگرا برای عدالت و توسعه پایدار.
گوش دادن به پادکستها در Castbox
تهیه و تنظیم: تحریریۀ اصل
مطلب مرتبط: ۱